💐💐सुप्रभात💐💐
दिनांक-13 मार्च 2017
-: चिंतन:-
गेल्या काही दिवसांपासून शिक्षण क्षेत्रात 'ज्ञानरचनावाद' या शब्दप्रयोगाचा खूप बोलबाला सुरु झाला आहे. अगदी उच्छाद मांडलाय सगळीकडे. वर्गा-वर्गातून रचनावादी अध्ययन-अध्यापन प्रक्रियेचा अवलंब करावा ही अपेक्षा व्यक्त केली जावू लागली. सातत्याने याचाच आढावा घेण्यात येवू लागला. पण नेमके रचनावादी अध्ययन कशाला म्हणायचे , याचे परिपूर्ण मार्गदर्शन प्रत्यक्ष शिक्षकांपर्यंत पोहंचलेच नव्हते. शिक्षक असा आग्रह करणा-या वरीष्ठ क्षेत्रिय अधिका-यांकडून याबाबतच्या परिपूर्ण मार्गदर्शनाची अपेक्षा करायला लागले. तेंव्हा माझ्यासारखे अनेक क्षेत्रिय अधिकारीही गोंधळून गेले. तेंव्हा अनेक लोकांनी आपल्या शिक्षकांसह पहिल्यांदा रस्ता धरला तो कुमठे बीटचा. कुमठे बीटच्या एक दिवसाच्या शाळाभेटीत शिक्षकांनी आपापल्या आकलनाप्रमाणे रचनावाद समजून घेण्याचा प्रयत्न केला. त्यानंतर आमच्या शिक्षकांनी पहले काम कोणते केले असेल तर वर्गातील फरशा रंगविण्याचे. चार-दोन शैक्षणिक साहित्याच्या व रंगवलेल्या फरशीच्या आधारे वर्ग 'ज्ञानरचनावादी' झाल्याची घोषणा होऊ लागली. प्रक्रिया अहवाच्या माध्यमातून सातत्याने या बाबीचा आढावा घेतला जात असल्याने आम्ही भराभर शाळा ज्ञानरचनावादी झाल्याचे जाहीर करुन टाकले. कुणी 100% केंद्र, कुणी बीट तर तर काही उत्साही गटशिक्षणाधिकारी-याने महिनाभरातच 100% तालुका ज्ञानरचनावादी झाल्याचे घोषित करुन वरीष्ठांची वाहवा मिळवली.
परंतु आजही वर्ग व शाळास्तरावर नेमकी वस्तुस्थिती काय आहे? सर्वच वर्गामध्ये अशाप्रकारच्या प्रक्रियेचा अवलंब केला जातोय काय? या टप्प्यावरही सर्व शिक्षकांना ही प्रक्रिया ख-या अर्थाने समजलीय का? याचे उत्तर दुर्दैवाने नाही असेच आहे. मात्र काही वर्गामध्ये/ शाळांमध्ये हे काम अतिशय परिणाकारकपणे सुरु झाल्याचे दिसून येत आहे. क्षेत्रिय अधिकारी असे चांगले काम होत असलेल्या आपल्या परिसरातील शाळांना आपल्या शिक्षकांना भेटी द्यायला लावून शिक्षकांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. त्यामुळे अशाप्रकारे ख-या अर्थाने परिणाकारक काम होत असलेल्या शाळांची संख्या वाढू लागली आहे.
सद्या राज्यात सर्वत्र 'शालेय नेतृत्व विकास कार्यक्रम' नावाचे क्षेत्रिय अधिका-यासाठी प्रशिक्षण सुरु झाले आहे. या प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून 100% मुले शिकू शकतात हा आत्मविश्वास केंद्रप्रमुख, विषय साधन व्यक्ती यांच्या मनामध्ये निर्माण होत आहे. या प्रशिक्षणात ERAC ही अध्ययन प्रक्रिया समजून घेतल्यानंतर मूल खरोखरच ज्ञानरचना करु शकते, ते 'ज्ञानाचा रचियेता' होऊ शकते हा आत्मविश्वास निर्माण झाला आहे. ERACअध्ययन प्रक्रियेचा अवलंब केल्यास, विद्यार्थ्यांना चिंतनाची/ करुन पाहाण्याची संधी दिल्यास ते एखादे नवीन सूत्र/नियम तयार करु शकतात. मात्र त्यासाठी त्यांच्यासमोर तसे आव्हान ठेवायला हवे.
SLDP SOLAPUR प्रशिक्षणात ERAC या अध्ययन प्रक्रियेचा अलंब करुन एखादे गणित सोडवताना आपण सूत्र तयार करु शकतो याची अनुभूती प्रशिक्षणार्थ्यांना आली. एकाच गणितासाठी पाच- सहा नवीन सूत्र गटात तयार झाले. आणि आपण 'गणिती तज्ञ' झाल्याचा आनंद त्यांच्या चेह-यावर दिसू लागला. आणि आता ख-या अर्थाने आपण ज्ञानाची रचना करु शकतो हा आत्मविश्वास निर्माण झाला.
क्षेत्रिय अधिकारी हा आत्मविश्वास, ही प्रेरणा आपल्या शिक्षकांपर्यंत पोंचवतील व 100% मुले शिकू शकतात हा संदेश शेवटच्या घटकापर्यंत जाईल, यात मला तिळमात्र शंका वाटत नाही..
मल्हार माने
शिक्षण विस्तार अधिकारी
बीट- मंगरुळ. ता. तुळजापूर
तथा
सुलभक SLDP प्रशिक्षण सोलापूर
दिनांक-13 मार्च 2017
-: चिंतन:-
गेल्या काही दिवसांपासून शिक्षण क्षेत्रात 'ज्ञानरचनावाद' या शब्दप्रयोगाचा खूप बोलबाला सुरु झाला आहे. अगदी उच्छाद मांडलाय सगळीकडे. वर्गा-वर्गातून रचनावादी अध्ययन-अध्यापन प्रक्रियेचा अवलंब करावा ही अपेक्षा व्यक्त केली जावू लागली. सातत्याने याचाच आढावा घेण्यात येवू लागला. पण नेमके रचनावादी अध्ययन कशाला म्हणायचे , याचे परिपूर्ण मार्गदर्शन प्रत्यक्ष शिक्षकांपर्यंत पोहंचलेच नव्हते. शिक्षक असा आग्रह करणा-या वरीष्ठ क्षेत्रिय अधिका-यांकडून याबाबतच्या परिपूर्ण मार्गदर्शनाची अपेक्षा करायला लागले. तेंव्हा माझ्यासारखे अनेक क्षेत्रिय अधिकारीही गोंधळून गेले. तेंव्हा अनेक लोकांनी आपल्या शिक्षकांसह पहिल्यांदा रस्ता धरला तो कुमठे बीटचा. कुमठे बीटच्या एक दिवसाच्या शाळाभेटीत शिक्षकांनी आपापल्या आकलनाप्रमाणे रचनावाद समजून घेण्याचा प्रयत्न केला. त्यानंतर आमच्या शिक्षकांनी पहले काम कोणते केले असेल तर वर्गातील फरशा रंगविण्याचे. चार-दोन शैक्षणिक साहित्याच्या व रंगवलेल्या फरशीच्या आधारे वर्ग 'ज्ञानरचनावादी' झाल्याची घोषणा होऊ लागली. प्रक्रिया अहवाच्या माध्यमातून सातत्याने या बाबीचा आढावा घेतला जात असल्याने आम्ही भराभर शाळा ज्ञानरचनावादी झाल्याचे जाहीर करुन टाकले. कुणी 100% केंद्र, कुणी बीट तर तर काही उत्साही गटशिक्षणाधिकारी-याने महिनाभरातच 100% तालुका ज्ञानरचनावादी झाल्याचे घोषित करुन वरीष्ठांची वाहवा मिळवली.
परंतु आजही वर्ग व शाळास्तरावर नेमकी वस्तुस्थिती काय आहे? सर्वच वर्गामध्ये अशाप्रकारच्या प्रक्रियेचा अवलंब केला जातोय काय? या टप्प्यावरही सर्व शिक्षकांना ही प्रक्रिया ख-या अर्थाने समजलीय का? याचे उत्तर दुर्दैवाने नाही असेच आहे. मात्र काही वर्गामध्ये/ शाळांमध्ये हे काम अतिशय परिणाकारकपणे सुरु झाल्याचे दिसून येत आहे. क्षेत्रिय अधिकारी असे चांगले काम होत असलेल्या आपल्या परिसरातील शाळांना आपल्या शिक्षकांना भेटी द्यायला लावून शिक्षकांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. त्यामुळे अशाप्रकारे ख-या अर्थाने परिणाकारक काम होत असलेल्या शाळांची संख्या वाढू लागली आहे.
सद्या राज्यात सर्वत्र 'शालेय नेतृत्व विकास कार्यक्रम' नावाचे क्षेत्रिय अधिका-यासाठी प्रशिक्षण सुरु झाले आहे. या प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून 100% मुले शिकू शकतात हा आत्मविश्वास केंद्रप्रमुख, विषय साधन व्यक्ती यांच्या मनामध्ये निर्माण होत आहे. या प्रशिक्षणात ERAC ही अध्ययन प्रक्रिया समजून घेतल्यानंतर मूल खरोखरच ज्ञानरचना करु शकते, ते 'ज्ञानाचा रचियेता' होऊ शकते हा आत्मविश्वास निर्माण झाला आहे. ERACअध्ययन प्रक्रियेचा अवलंब केल्यास, विद्यार्थ्यांना चिंतनाची/ करुन पाहाण्याची संधी दिल्यास ते एखादे नवीन सूत्र/नियम तयार करु शकतात. मात्र त्यासाठी त्यांच्यासमोर तसे आव्हान ठेवायला हवे.
SLDP SOLAPUR प्रशिक्षणात ERAC या अध्ययन प्रक्रियेचा अलंब करुन एखादे गणित सोडवताना आपण सूत्र तयार करु शकतो याची अनुभूती प्रशिक्षणार्थ्यांना आली. एकाच गणितासाठी पाच- सहा नवीन सूत्र गटात तयार झाले. आणि आपण 'गणिती तज्ञ' झाल्याचा आनंद त्यांच्या चेह-यावर दिसू लागला. आणि आता ख-या अर्थाने आपण ज्ञानाची रचना करु शकतो हा आत्मविश्वास निर्माण झाला.
क्षेत्रिय अधिकारी हा आत्मविश्वास, ही प्रेरणा आपल्या शिक्षकांपर्यंत पोंचवतील व 100% मुले शिकू शकतात हा संदेश शेवटच्या घटकापर्यंत जाईल, यात मला तिळमात्र शंका वाटत नाही..
मल्हार माने
शिक्षण विस्तार अधिकारी
बीट- मंगरुळ. ता. तुळजापूर
तथा
सुलभक SLDP प्रशिक्षण सोलापूर